Thanh tra bảo hiểm xã hội là gì? Nội dung, thẩm quyền và cách chuẩn bị

Thanh tra bảo hiểm xã hội (BHXH) là hoạt động giám sát việc chấp hành pháp luật về đóng BHXH của doanh nghiệp. Bài viết này giải thích thanh tra bảo hiểm xã hội là gì, thẩm quyền, nội dung thanh tra, các trường hợp bị thanh tra và cách doanh nghiệp chuẩn bị.

Thanh tra bảo hiểm xã hội là gì?

Thanh tra bảo hiểm xã hội là hoạt động thanh tra chuyên ngành về đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, nhằm đánh giá việc chấp hành pháp luật của tổ chức, doanh nghiệp trong việc đóng và thực hiện chế độ bảo hiểm cho người lao động.

Mục đích của thanh tra BHXH là bảo đảm doanh nghiệp đóng đúng, đủ và kịp thời các khoản bảo hiểm, ngăn chặn hành vi chậm đóng, trốn đóng và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Thẩm quyền thanh tra bảo hiểm xã hội

Cơ quan bảo hiểm xã hội được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN. Thẩm quyền gồm:

• Bảo hiểm xã hội Việt Nam thực hiện thanh tra trên phạm vi cả nước.
• Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh thực hiện thanh tra đối với doanh nghiệp trên địa bàn.

Ngoài ra, cơ quan thanh tra lao động và các cơ quan có thẩm quyền cũng có thể thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội.

Nội dung thanh tra chuyên ngành đóng bảo hiểm xã hội

• Đối tượng thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm.
• Phương thức đóng và số tiền đã đóng.
• Tình trạng chậm đóng, nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm.
• Việc thực hiện chế độ cho người lao động.

Các trường hợp doanh nghiệp bị thanh tra bảo hiểm xã hội

• Doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm kéo dài.
• Có dấu hiệu trốn đóng, đóng không đủ số người hoặc không đúng mức lương.
• Thanh tra theo kế hoạch hằng năm của cơ quan bảo hiểm xã hội.
• Thanh tra đột xuất theo đơn thư phản ánh, kiến nghị của người lao động.

Hồ sơ doanh nghiệp cần chuẩn bị khi bị thanh tra BHXH

• Hợp đồng lao động, quyết định tuyển dụng, quyết định lương.
• Bảng lương, bảng chấm công và chứng từ chi trả lương.
• Hồ sơ đăng ký tham gia và tờ khai đóng bảo hiểm xã hội.
• Chứng từ nộp tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
• Sổ sách kế toán và các tài liệu liên quan đến lao động, tiền lương.

Xử phạt vi phạm về đóng bảo hiểm xã hội

Doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội có thể bị xử lý:

• Buộc đóng đủ số tiền bảo hiểm còn thiếu và nộp số tiền tính trên số ngày chậm, trốn đóng theo quy định.
• Xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội.
• Trường hợp trốn đóng nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/7/2025) quy định rõ hơn về hành vi chậm đóng, trốn đóng và các biện pháp xử lý để tăng tính răn đe.

Câu hỏi thường gặp

1. Thanh tra bảo hiểm xã hội là gì?

Là hoạt động thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN, nhằm đánh giá việc chấp hành pháp luật của doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi người lao động.

2. Cơ quan nào có thẩm quyền thanh tra bảo hiểm xã hội?

Cơ quan bảo hiểm xã hội (BHXH Việt Nam và BHXH cấp tỉnh) thực hiện thanh tra chuyên ngành về đóng bảo hiểm; ngoài ra còn có cơ quan thanh tra lao động.

3. Khi nào doanh nghiệp bị thanh tra bảo hiểm xã hội?

Khi chậm đóng, nợ đọng, có dấu hiệu trốn đóng, theo kế hoạch hằng năm hoặc thanh tra đột xuất theo đơn thư.

4. Trốn đóng bảo hiểm xã hội bị xử lý thế nào?

Bị buộc đóng đủ, nộp thêm khoản tính trên số ngày chậm, trốn đóng, xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022 và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu nghiêm trọng.

Bài viết liên quan

• Có bao nhiêu chế độ bảo hiểm xã hội tại Việt Nam?
• Thủ tục làm bảo hiểm thất nghiệp
• Quy trình thanh tra thuế, kiểm tra thuế tại doanh nghiệp
• Tổng hợp chi phí lương và một số phụ cấp khi tính thuế và bảo hiểm xã hội