Chuyển giá là vấn đề nổi cộm trong quản lý thuế, đặc biệt với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Bài viết này giải thích chuyển giá là gì, các hình thức chuyển giá phổ biến, tác động đến nền kinh tế và quy định pháp luật chống chuyển giá tại Việt Nam.
Chuyển giá là gì?
Chuyển giá (transfer pricing) là việc các bên có quan hệ liên kết định giá hàng hóa, dịch vụ, tài sản hoặc các giao dịch nội bộ khác không theo giá thị trường, nhằm chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp để giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.
Chuyển giá gắn liền với giao dịch liên kết, tức các giao dịch phát sinh giữa những bên có quan hệ sở hữu, kiểm soát hoặc điều hành lẫn nhau. Do các bên không giao dịch độc lập, giá cả và điều kiện có thể bị điều chỉnh để đạt mục tiêu về thuế, phổ biến nhất là chuyển lợi nhuận ra khỏi Việt Nam.
Giao dịch liên kết và các bên có quan hệ liên kết
Các bên được coi là có quan hệ liên kết khi một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn của bên kia, hoặc cùng chịu sự điều hành, kiểm soát của một bên khác. Ví dụ điển hình là quan hệ công ty mẹ và công ty con, các công ty trong cùng tập đoàn.
Giao dịch liên kết gồm mua bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, chuyển giao hàng hóa, cung cấp dịch vụ và các giao dịch tài chính (vay, cho vay, bảo lãnh) giữa các bên liên kết.
Các hình thức chuyển giá phổ biến tại doanh nghiệp FDI
- Nâng cao giá trị vốn góp: định giá cao máy móc, thiết bị, công nghệ khi góp vốn để tăng khấu hao, giảm lợi nhuận chịu thuế.
- Nâng khống giá trị tài sản vô hình: tính phí bản quyền, thương hiệu, bí quyết công nghệ ở mức cao cho công ty con tại Việt Nam.
- Mua bán nguyên vật liệu, bán thành phẩm: mua đầu vào giá cao từ công ty mẹ và bán đầu ra giá thấp cho bên liên kết để dồn lợi nhuận ra nước ngoài.
- Nâng cao chi phí quản lý, hành chính: phân bổ chi phí quản lý nội bộ, tư vấn từ công ty mẹ ở mức cao.
- Nâng cao chi phí quảng cáo, dịch vụ: ghi nhận chi phí marketing, dịch vụ nội bộ vượt mức hợp lý.
- Cho vay nội bộ: công ty mẹ cho công ty con vay với lãi suất cao để chuyển lợi nhuận qua chi phí lãi vay.
Quy định pháp luật về chống chuyển giá tại Việt Nam
Việc quản lý thuế đối với giao dịch liên kết và chống chuyển giá tại Việt Nam được quy định tại Luật Quản lý thuế và Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Một số nội dung quan trọng:
- Nguyên tắc giao dịch độc lập (nguyên tắc giá thị trường): giá giao dịch liên kết phải được xác định như giao dịch giữa các bên độc lập, bản chất giao dịch quyết định nghĩa vụ thuế.
- Nghĩa vụ kê khai: doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải kê khai thông tin theo các phụ lục kèm tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết: gồm Hồ sơ quốc gia (Local file), Hồ sơ toàn cầu (Master file) và Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) đối với trường hợp thuộc diện phải lập.
- Khống chế chi phí lãi vay: tổng chi phí lãi vay được trừ (sau khi trừ lãi tiền gửi, tiền vay) không vượt quá 30% lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng chi phí lãi vay và khấu hao (EBITDA).
- Trường hợp được miễn lập hồ sơ: ví dụ doanh nghiệp có doanh thu dưới 50 tỷ đồng và tổng giá trị giao dịch liên kết dưới 30 tỷ đồng trong kỳ, hoặc chỉ phát sinh giao dịch với bên liên kết trong nước có cùng mức thuế suất và không bên nào được ưu đãi thuế.
Tác động của chuyển giá đến nền kinh tế
- Làm thất thu ngân sách nhà nước do lợi nhuận bị chuyển ra nước ngoài.
- Tạo cạnh tranh không lành mạnh với doanh nghiệp trong nước.
- Làm sai lệch số liệu về hiệu quả đầu tư FDI (nhiều doanh nghiệp báo lỗ triền miên nhưng vẫn mở rộng).
- Gây khó khăn cho công tác quản lý thuế và thống kê kinh tế.
Giải pháp chống chuyển giá
- Hợp tác quốc tế trao đổi thông tin thuế giữa các quốc gia.
- Hoàn thiện khung pháp lý và cơ sở dữ liệu so sánh giá thị trường.
- Tăng cường thanh tra, kiểm tra giao dịch liên kết dựa trên quản lý rủi ro.
- Yêu cầu doanh nghiệp lập đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.
Câu hỏi thường gặp
1. Chuyển giá là gì?
Là việc các bên có quan hệ liên kết định giá giao dịch nội bộ không theo giá thị trường nhằm chuyển lợi nhuận sang nơi có thuế suất thấp để giảm nghĩa vụ thuế.
2. Chuyển giá và giao dịch liên kết khác nhau thế nào?
Giao dịch liên kết là giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết (hợp pháp). Chuyển giá là hành vi lợi dụng giao dịch liên kết để định giá sai lệch nhằm né thuế. Không phải giao dịch liên kết nào cũng là chuyển giá.
3. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải làm gì?
Phải kê khai thông tin giao dịch liên kết theo các phụ lục kèm tờ khai quyết toán thuế TNDN và lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết nếu không thuộc diện được miễn.
4. Chuyển giá có bị xử lý không?
Có. Nếu cơ quan thuế xác định giá giao dịch liên kết không theo nguyên tắc giá thị trường, doanh nghiệp sẽ bị ấn định lại thu nhập chịu thuế, truy thu thuế và có thể bị xử phạt.
Bài viết liên quan