Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách an sinh quan trọng, bảo đảm thu nhập cho người lao động khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hết tuổi lao động hoặc qua đời. Bài viết này trình bày BHXH là gì, có bao nhiêu chế độ bảo hiểm xã hội, đối tượng tham gia, mức đóng và những điểm mới theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Bảo hiểm xã hội là gì?
Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.
Từ ngày 01/7/2025, các chính sách bảo hiểm xã hội áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (Luật BHXH 2024).
Các loại hình bảo hiểm xã hội
Theo Luật BHXH 2024, hệ thống bảo hiểm xã hội gồm:
- Trợ cấp hưu trí xã hội: do ngân sách nhà nước bảo đảm cho người cao tuổi không có lương hưu.
- Bảo hiểm xã hội bắt buộc: người lao động và người sử dụng lao động bắt buộc tham gia.
- Bảo hiểm xã hội tự nguyện: công dân tự nguyện tham gia, được nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng.
- Bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm hưu trí bổ sung là các chính sách liên quan trong hệ thống an sinh.
Có bao nhiêu chế độ bảo hiểm xã hội?
Các chế độ của bảo hiểm xã hội bắt buộc
Bảo hiểm xã hội bắt buộc có 5 chế độ:
- Ốm đau: hỗ trợ thu nhập khi người lao động nghỉ việc do ốm đau hoặc chăm con ốm.
- Thai sản: hỗ trợ khi khám thai, sinh con, nhận nuôi con nuôi, thực hiện biện pháp tránh thai.
- Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: trợ cấp khi bị tai nạn lao động hoặc mắc bệnh nghề nghiệp.
- Hưu trí: chi trả lương hưu khi người lao động đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng.
- Tử tuất: trợ cấp mai táng và tuất cho thân nhân khi người tham gia qua đời.
Các chế độ của bảo hiểm xã hội tự nguyện
Trước đây bảo hiểm xã hội tự nguyện có 2 chế độ là hưu trí và tử tuất. Từ ngày 01/7/2025, theo Luật BHXH 2024, bảo hiểm xã hội tự nguyện được bổ sung chế độ trợ cấp thai sản, gồm 3 chế độ:
- Trợ cấp thai sản.
- Hưu trí.
- Tử tuất.
Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội
- BHXH bắt buộc: người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, cán bộ, công chức, viên chức và các nhóm khác theo quy định. Luật BHXH 2024 mở rộng thêm một số đối tượng như chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương và người lao động làm việc bán thời gian đủ điều kiện.
- BHXH tự nguyện: công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc diện tham gia bắt buộc.
Mức đóng bảo hiểm xã hội
Mức đóng bảo hiểm bắt buộc
Tỷ lệ đóng bảo hiểm trên tiền lương tháng làm căn cứ đóng (áp dụng từ 01/7/2025):
| Loại bảo hiểm | Người lao động đóng | Người sử dụng lao động đóng |
| Bảo hiểm xã hội | 8% | 17,5% |
| Bảo hiểm y tế | 1,5% | 3% |
| Bảo hiểm thất nghiệp | 1% | 1% |
| Tổng | 10,5% | 21,5% |
Tổng tỷ lệ đóng của cả hai bên là 32% tiền lương tháng. Trong 17,5% do người sử dụng lao động đóng vào quỹ BHXH, có 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, 3% vào quỹ ốm đau và thai sản, 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện
Người tham gia BHXH tự nguyện đóng 22% mức thu nhập tháng do mình lựa chọn vào quỹ hưu trí và tử tuất. Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng, tỷ lệ hỗ trợ cao hơn với hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân tộc thiểu số.
Những điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024
- Giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm, tạo điều kiện cho nhiều người được hưởng lương hưu.
- Bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội cho người cao tuổi không có lương hưu, do ngân sách nhà nước bảo đảm.
- Bổ sung chế độ trợ cấp thai sản cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Mở rộng đối tượng tham gia bắt buộc, trong đó có chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương.
Câu hỏi thường gặp
1. Có bao nhiêu chế độ bảo hiểm xã hội?
Bảo hiểm xã hội bắt buộc có 5 chế độ: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất. Bảo hiểm xã hội tự nguyện có 3 chế độ từ 01/7/2025: trợ cấp thai sản, hưu trí và tử tuất.
2. Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là bao nhiêu?
Người lao động đóng 10,5% và người sử dụng lao động đóng 21,5% tiền lương tháng, tổng cộng 32% (gồm BHXH, BHYT, BHTN).
3. Bảo hiểm xã hội tự nguyện đóng bao nhiêu?
Đóng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn, được nhà nước hỗ trợ một phần.
4. Đóng bảo hiểm xã hội bao nhiêu năm thì được hưởng lương hưu?
Theo Luật BHXH 2024, số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu giảm còn 15 năm (kèm điều kiện về tuổi nghỉ hưu).
Bài viết liên quan