Một doanh nghiệp mua hàng, nhận hóa đơn hợp lệ, kê khai khấu trừ bình thường. Vài tháng sau bên bán bị đưa vào diện rủi ro về hóa đơn, hóa đơn bị coi là không hợp pháp, doanh nghiệp mua bị loại chi phí và truy thu thuế. Rủi ro về hóa đơn không chỉ là chuyện của bên bán, mà ảnh hưởng trực tiếp đến bên mua.
Bài viết giải thích doanh nghiệp có rủi ro về hóa đơn là gì, các dấu hiệu bị cơ quan thuế xếp vào diện rủi ro, hậu quả và cách phòng tránh cho kế toán.
Doanh nghiệp có rủi ro về hóa đơn là gì?
Doanh nghiệp có rủi ro về hóa đơn là doanh nghiệp bị cơ quan thuế đánh giá có dấu hiệu bất thường trong sử dụng hóa đơn, có khả năng mua bán, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc gian lận thuế. Cơ quan thuế dùng bộ tiêu chí và công cụ phân tích dữ liệu để chấm điểm và lập danh sách doanh nghiệp cần giám sát.
Các nhóm dấu hiệu rủi ro về hóa đơn
Cơ quan thuế xây dựng nhiều tiêu chí đánh giá rủi ro, có thể gom thành các nhóm:
| Nhóm dấu hiệu | Ví dụ cụ thể |
| Bất ổn về tổ chức | Thay đổi người đại diện pháp luật nhiều lần, đổi địa chỉ liên tục trong thời gian ngắn |
| Bất thường doanh thu và thuế | Doanh thu tăng đột biến nhưng thuế phải nộp rất thấp, số thuế thấp bất thường so với quy mô bán ra |
| Bất thường về nguồn lực | Không có tài sản cố định, không có kho tương xứng, giao dịch ngân hàng đáng ngờ |
| Bất thường về hóa đơn | Số lượng hóa đơn hủy lớn, thay đổi bất thường trong sử dụng hóa đơn điện tử |
Đây là các nhóm dấu hiệu mang tính tham khảo. Danh mục tiêu chí chi tiết do cơ quan thuế ban hành và được cập nhật theo từng thời kỳ.
Hậu quả khi liên quan đến doanh nghiệp rủi ro về hóa đơn
- Với bên bán bị xếp diện rủi ro: có thể bị chuyển sang dùng hóa đơn có mã, bị kiểm tra, thanh tra, tạm ngừng sử dụng hóa đơn.
- Với bên mua nhận hóa đơn từ đơn vị rủi ro: hóa đơn đầu vào có thể bị loại, không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng, không được tính chi phí được trừ, bị truy thu và xử phạt.
Cách tra cứu và kiểm tra doanh nghiệp rủi ro về hóa đơn
- Tra cứu hóa đơn điện tử theo Thông tư 78 trên Cổng thông tin hóa đơn điện tử tại hoadondientu.gdt.gov.vn để xác nhận hóa đơn hợp lệ.
- Kiểm tra tình trạng hoạt động của người bán qua thông tin về mã số thuế.
- Đối chiếu hóa đơn đầu vào và đầu ra thường xuyên, phát hiện sớm bất thường.
- Theo dõi thông báo, danh sách doanh nghiệp rủi ro do cơ quan thuế công bố.
Những sai lầm thường gặp khiến doanh nghiệp gặp rủi ro hóa đơn
| Sai lầm | Hậu quả |
| Nhận hóa đơn không kiểm tra người bán | Nhận hóa đơn của đơn vị bỏ trốn, bị loại chi phí |
| Hủy hóa đơn nhiều bất thường | Bị chấm điểm rủi ro cao |
| Doanh thu lớn nhưng kê khai thuế thấp | Bị đưa vào diện giám sát |
| Không lưu chứng từ đi kèm hóa đơn | Khó giải trình khi cơ quan thuế kiểm tra |
Quản lý hóa đơn và kiểm soát rủi ro cùng Safebooks
Phần mềm kế toán Safebooks kết nối hóa đơn điện tử, tự động đối chiếu hóa đơn đầu vào với tờ khai và cảnh báo hóa đơn từ nhà cung cấp có dấu hiệu bất thường. Kế toán phát hiện sớm hóa đơn rủi ro trước khi hạch toán và kê khai. Bạn có thể tham khảo phần mềm kế toán Safebooks và đăng ký dùng thử.
Câu hỏi thường gặp
1. Doanh nghiệp có rủi ro về hóa đơn là gì?
Là doanh nghiệp bị cơ quan thuế đánh giá có dấu hiệu bất thường trong sử dụng hóa đơn, có nguy cơ sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc gian lận thuế.
2. Nhận hóa đơn từ doanh nghiệp rủi ro có bị loại chi phí không?
Có thể. Hóa đơn từ đơn vị rủi ro có thể bị loại, không được khấu trừ thuế và không được tính chi phí được trừ.
3. Tra cứu doanh nghiệp rủi ro về hóa đơn ở đâu?
Tra cứu hóa đơn và tình trạng hoạt động của người bán trên Cổng thông tin hóa đơn điện tử và hệ thống thông tin về mã số thuế, kèm theo thông báo của cơ quan thuế.
4. Làm sao để không bị xếp diện rủi ro về hóa đơn?
Kê khai trung thực, hạn chế hủy hóa đơn bất thường, lưu đầy đủ chứng từ và bảo đảm số thuế tương xứng với doanh thu.
5. Bị đưa vào diện rủi ro thì xử lý thế nào?
Doanh nghiệp cần giải trình với cơ quan thuế, bổ sung chứng từ chứng minh giao dịch có thật và chấn chỉnh các dấu hiệu bất thường.
Tổng kết
Ba việc nên làm ngay:
- Tra cứu hóa đơn và kiểm tra người bán trước khi hạch toán hóa đơn đầu vào.
- Đối chiếu định kỳ hóa đơn đầu vào, đầu ra và lưu đủ chứng từ đi kèm.
- Rà soát các dấu hiệu nội bộ dễ bị chấm rủi ro như hủy hóa đơn nhiều, thuế thấp so với doanh thu.
Lưu ý pháp lý quan trọng: bộ tiêu chí rủi ro do cơ quan thuế ban hành và cập nhật theo thời kỳ, cần theo dõi văn bản mới nhất và khung hóa đơn điện tử theo Nghị định 254/2026 từ 01/7/2026.
Nội dung mang tính tham khảo, cần đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm áp dụng. Liên hệ Safebooks để được tư vấn phần mềm kế toán và quản lý hóa đơn.
Bài viết liên quan