7 bước lập bảng định mức nguyên vật liệu cho công ty sản xuất và tải File mẫu miễn phí

Phần mềm kế toán Safebooks
15/05/2026

Nội dung

Định mức nguyên vật liệu (định mức NVL) là lượng nguyên vật liệu cần dùng để sản xuất một đơn vị sản phẩm trong điều kiện bình thường, bao gồm cả hao hụt cho phép. Để lập bảng định mức NVL, doanh nghiệp cần xác định sản phẩm, liệt kê vật tư, tính mức tiêu hao, kiểm tra và cập nhật định kỳ.

Lập bảng định mức nguyên vật liệu giúp doanh nghiệp sản xuất kiểm soát lượng vật tư tiêu hao, hạn chế thất thoát và tính giá thành chính xác hơn. Trong bài viết này, Safebooks sẽ hướng dẫn cách lập bảng định mức NVL, cách tính định mức nguyên vật liệu cho công ty sản xuất cùng File mẫu định mức NVL miễn phí cho doanh nghiệp.

Định mức nguyên vật liệu là gì?

Định mức nguyên vật liệu là lượng nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm, một bán thành phẩm hoặc hoàn thành một công đoạn sản xuất nhất định trong điều kiện sản xuất bình thường.

Hiểu đơn giản, nếu doanh nghiệp sản xuất 1 sản phẩm A thì định mức nguyên vật liệu sẽ cho biết cần dùng bao nhiêu vật tư chính, vật tư phụ, bao bì, nhiên liệu hoặc bán thành phẩm để tạo ra sản phẩm đó.

Ví dụ: Để sản xuất 1 chiếc bàn gỗ, doanh nghiệp có thể cần:

Nguyên vật liệu	Đơn vị tính	Định mức cho 1 sản phẩm
Gỗ tấm	m²	2,5
Sơn phủ	lít	0,3
Ốc vít	cái	20
Keo dán gỗ	kg	0,1

Trong kế toán sản xuất, định mức NVL thường được dùng để:

Xác định lượng nguyên vật liệu cần xuất kho cho sản xuất.
Lập kế hoạch mua vật tư.
Kiểm soát mức tiêu hao thực tế so với kế hoạch.
Làm cơ sở phân tích chênh lệch nguyên vật liệu.
Hỗ trợ kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm.

Bảng định mức nguyên vật liệu gồm những thông tin nào?

Một bảng định mức nguyên vật liệu nên được thiết kế rõ ràng, dễ kiểm tra và có thể đối chiếu với dữ liệu sản xuất thực tế. Tùy quy mô và đặc thù sản xuất, doanh nghiệp có thể bổ sung thêm thông tin phù hợp. Tuy nhiên, một mẫu định mức NVL cơ bản thường nên có các cột sau:

Thông tin	Ý nghĩa
Mã thành phẩm	Mã sản phẩm cần sản xuất
Tên thành phẩm	Tên sản phẩm hoàn thiện
Mã nguyên vật liệu	Mã vật tư sử dụng trong sản xuất
Tên nguyên vật liệu	Tên vật tư, bán thành phẩm hoặc bao bì
Đơn vị tính	Kg, lít, mét, cái, bộ…
Số lượng định mức	Lượng NVL cần dùng cho 1 đơn vị sản phẩm
Tỷ lệ hao hụt cho phép	Mức hao hụt hợp lý trong quá trình sản xuất
Số lượng sau hao hụt	Tổng lượng NVL cần tính cả hao hụt
Đơn giá dự kiến	Giá nguyên vật liệu dự kiến hoặc bình quân
Thành tiền	Chi phí nguyên vật liệu theo định mức
Ghi chú	Thông tin bổ sung nếu có

Về bản chất, chưa có một mẫu bảng định mức nguyên vật liệu chung bắt buộc cho mọi doanh nghiệp sản xuất. Doanh nghiệp có thể tự thiết kế biểu mẫu phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp mình, nhưng cần đảm bảo đúng quy định, trung thực, minh bạch, dễ kiểm tra và đối chiếu khi cần.

Công thức tính định mức nguyên vật liệu

Cách tính định mức nguyên vật liệu có thể thay đổi tùy ngành nghề, quy trình sản xuất và mức độ hao hụt thực tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ công thức cơ bản sau:

Định mức NVL cho 1 sản phẩm = (Lượng NVL sử dụng trực tiếp + Hao hụt) * Đơn giá

Trong đó:

Lượng NVL sử dụng trực tiếp: Lượng nguyên vật liệu cần thiết để tạo ra sản phẩm trong điều kiện sản xuất bình thường.
Hao hụt cho phép: Lượng hao hụt hợp lý phát sinh trong quá trình sản xuất như cắt, gọt, bay hơi, rơi vãi, sai số kỹ thuật hoặc hao hụt do đặc điểm vật liệu.
Đơn giá: Giá của 1 đơn vị NVL

Nếu cần xác định tổng lượng nguyên vật liệu cần xuất cho một lệnh sản xuất, có thể dùng công thức:

Số lượng NVL cần xuất = Số lượng sản phẩm cần sản xuất × Định mức NVL cho 1 sản phẩm

Quy trình 7 bước lập bảng định mức NVL cho công ty sản xuất

Để bảng định mức nguyên vật liệu có thể áp dụng vào thực tế, doanh nghiệp cần xây dựng dựa trên dữ liệu sản xuất, quy trình kỹ thuật và mức tiêu hao thực tế với 7 bước dưới đây.

Bước 1: Xác định thành phẩm và nguyên vật liệu cần sử dụng

Trước tiên, doanh nghiệp cần xác định rõ sản phẩm, bán thành phẩm hoặc công đoạn sản xuất cần lập định mức. Mỗi sản phẩm nên có đầy đủ thông tin như: mã hàng, tên hàng, quy cách, đơn vị tính và mô tả kỹ thuật.

Sau đó, liệt kê toàn bộ nguyên vật liệu cần dùng để tạo ra sản phẩm, bao gồm:

Nguyên vật liệu chính
Nguyên vật liệu phụ
Bao bì, tem nhãn
Nhiên liệu
Bán thành phẩm
Vật tư phụ trợ trực tiếp cho sản xuất

Ví dụ: Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm có thể cần nguyên liệu chính, phụ gia, bao bì và nhãn dán.

Bước 2: Thu thập thông tin và dữ liệu thực tế

Sau khi xác định sản phẩm và danh sách nguyên vật liệu, doanh nghiệp cần thu thập dữ liệu thực tế để làm cơ sở lập bảng định mức NVL. Dữ liệu càng đầy đủ và sát quy trình sản xuất, định mức nguyên vật liệu càng dễ áp dụng và kiểm soát.

Một số nguồn dữ liệu nên sử dụng gồm:

Hồ sơ kỹ thuật, bản vẽ hoặc quy cách sản phẩm
Công thức sản xuất chi tiết
Phiếu xuất kho nguyên vật liệu
Báo cáo sản xuất các kỳ trước
Số liệu hao hụt thực tế
Kết quả sản xuất thử sản phẩm mẫu
Ý kiến từ quản đốc, tổ trưởng hoặc nhân sự trực tiếp vận hành
…

Bước 3: Xác định lượng NVL tiêu hao cho một đơn vị sản phẩm

Ở bước này, doanh nghiệp cần xác định lượng nguyên vật liệu cần dùng để sản xuất 1 sản phẩm, 1 bán thành phẩm hoặc 1 đơn vị sản xuất. Đây là cơ sở quan trọng để tính định mức nguyên vật liệu, lập kế hoạch xuất kho và kiểm soát chi phí sản xuất.

Khi tính lượng NVL tiêu hao, doanh nghiệp cần phân biệt rõ:

Nguyên vật liệu trực tiếp cấu thành sản phẩm
Nguyên vật liệu sử dụng trong quá trình sản xuất nhưng không chuyển toàn bộ vào thành phẩm
Hao hụt hợp lý trong điều kiện sản xuất bình thường
Hao hụt bất thường cần theo dõi và xử lý riêng

Bước 4: Tính tỷ lệ hao hụt cho phép

Trong thực tế sản xuất, hao hụt nguyên vật liệu là điều khó có thể tránh khỏi. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phân biệt rõ mức hao hụt hợp lý và mức hao hụt bất thường.

Tỷ lệ hao hụt cho phép có thể phát sinh do:

Cắt gọt vật liệu
Bay hơi, co ngót, sấy khô
Rơi vãi trong quá trình sản xuất
Lỗi kỹ thuật nằm trong mức cho phép
Đặc điểm tự nhiên của nguyên liệu
Quy trình đóng gói, chiết rót, gia công

Ví dụ, nếu sản xuất 1 sản phẩm cần 10kg nguyên liệu chính và tỷ lệ hao hụt cho phép là 2%, thì lượng nguyên liệu cần tính vào định mức là:

10 × 102% = 10,2 kg

Doanh nghiệp nên dựa trên dữ liệu sản xuất thực tế để xác định tỷ lệ hao hụt. Không nên để tỷ lệ quá thấp hoặc quá cao.

Bước 5: Xây dựng bảng định mức nguyên vật liệu

Sau khi có đủ dữ liệu, doanh nghiệp tiến hành lập bảng định mức NVL.

Khi xây dựng bảng định mức, nên thống nhất cách đặt mã sản phẩm, mã nguyên vật liệu và đơn vị tính. Nếu cùng một nguyên vật liệu nhưng có nhiều đơn vị tính khác nhau, doanh nghiệp cần quy đổi rõ để tránh sai lệch khi xuất kho và tính giá thành.

Bước 6: Kiểm tra, thẩm định và phê duyệt định mức

Sau khi lập, bảng định mức nguyên vật liệu cần được kiểm tra trước khi đưa vào áp dụng chính thức. Các bộ phận nên tham gia kiểm tra gồm:

Bộ phận sản xuất
Bộ phận kỹ thuật
Bộ phận kho
Bộ phận kế toán
Quản lý hoặc ban giám đốc phụ trách sản xuất

Khi thẩm định định mức NVL, doanh nghiệp cần rà soát các nội dung chính:

Danh mục nguyên vật liệu đã đầy đủ chưa?
Đơn vị tính có thống nhất không?
Tỷ lệ hao hụt có phù hợp với thực tế sản xuất không?
Định mức có phù hợp với máy móc, nhân sự và công nghệ hiện tại không?
Có thể dùng định mức để xuất kho, lập kế hoạch mua hàng và tính giá thành không?

Bước 7: Theo dõi, đối chiếu và cập nhật định mức định kỳ

Định mức nguyên vật liệu cần được theo dõi và cập nhật định kỳ để phù hợp với tình hình sản xuất thực tế. Doanh nghiệp nên so sánh lượng NVL thực tế sử dụng với lượng NVL theo định mức để phát hiện chênh lệch và xác định nguyên nhân.

Bảng định mức NVL nên được điều chỉnh khi có thay đổi về nhà cung cấp, chất lượng nguyên liệu, quy cách sản phẩm, công thức sản xuất, máy móc, công nghệ hoặc tỷ lệ hao hụt thực tế.

So sánh các phương pháp xây dựng định mức nguyên vật liệu

Doanh nghiệp có thể chọn phương pháp xây dựng định mức nguyên vật liệu tùy theo dữ liệu hiện có, đặc thù sản phẩm và mức độ chính xác cần quản lý.

Phương pháp	Cách thực hiện	Ưu điểm	Hạn chế
Thống kê báo cáo	Dựa trên số liệu từ các kỳ sản xuất trước để tính mức bình quân và điều chỉnh các hao hụt bất thường.	Dễ làm, nhanh, bám theo dữ liệu thực tế	Có thể lặp lại hao hụt bất thường nếu không kiểm tra và tối ưu lại
Phân tích tính toán	Xây dựng định mức dựa trên bản vẽ, công thức sản xuất, thông số kỹ thuật và quy trình công nghệ	Có cơ sở kỹ thuật, độ chính xác cao	Cần dữ liệu chi tiết và nhân sự có chuyên môn
Thí nghiệm thực nghiệm	Sản xuất thử trong điều kiện kiểm soát để đo lượng NVL thực tế cần dùng cho một đơn vị sản phẩm	Sát với thực tế sản xuất	Tốn thời gian, chi phí và nguyên vật liệu thử nghiệm
Phân tích tổng hợp	Kết hợp số liệu trước đó, phân tích kỹ thuật và kết quả sản xuất thử để xác định định mức phù hợp	Cân bằng giữa thực tế và kỹ thuật, định mức chính xác hơn	Cần phối hợp nhiều bộ phận và nhiều nguồn dữ liệu

Tải các mẫu bảng định mức NVL trong sản xuất chuẩn nhất 2026

Dưới đây là một số mẫu bảng định mức nguyên vật liệu bằng Excel thường dùng, giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi, tính toán và quản lý nguyên vật liệu trong sản xuất.

Tải Mẫu Bảng đăng ký định mức tiêu hao nguyên liệu, vật tư cho một đơn vị sản phẩm

=>> Tải NGAY TẠI ĐÂY

Phần mềm kế toán sản xuất Safebooks – Tính định mức nguyên vật liệu chính xác, nhanh chóng

Safebooks là phần mềm kế toán sản xuất tối ưu cho doanh nghiệp, giúp nâng cao năng suất làm việc, tiết kiệm đáng kể chi phí nhân sự.

Tự động tính giá thành nhiều công đoạn

Phần mềm hỗ trợ thiết lập nhiều công đoạn sản xuất và tự động kết chuyển chi phí từ công đoạn trước sang công đoạn sau, giúp kế toán tính giá thành nhanh hơn, giảm thao tác thủ công.

Theo dõi tiến độ sản xuất

Dễ dàng theo dõi tình trạng đơn hàng, lệnh sản xuất và tiến độ hoàn thành để hạn chế chậm trễ, đảm bảo kế hoạch giao hàng.

Đầy đủ báo cáo sản xuất

Hỗ trợ xuất báo cáo so sánh nguyên vật liệu thực tế với định mức, đồng thời tự động kế thừa định mức NVL để lập phiếu xuất kho khi sản xuất thành phẩm.

Phân bổ chi phí linh hoạt

Đáp ứng nhiều tiêu thức phân bổ như định mức NVL, sản lượng sản phẩm, hệ số và yếu tố chi phí khác; phù hợp với nhiều mô hình sản xuất khác nhau.

Safebooks hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất khai báo định mức nguyên vật liệu dễ dàng và nhanh chóng như sau:

Bước 1: Vào định mức theo đường dẫn: Giá thành/Nhập liệu/Định mức nguyên vật liệu

Bước 2: Trên thanh công cụ bấm “Thêm” để thêm mới định mức của sản phẩm

DÙNG THỬ PHẦN MỀM MIỄN PHÍ